Evde neşeyle konuşan, şarkı söyleyen bir çocuk okul kapısından girince tek kelime etmiyorsa bu durum inatla ya da utangaçlıkla açıklanamayabilir. Seçici konuşma, çocuğun konuşma yetisine sahip olduğu hâlde belirli ortamlarda, örneğin okulda ya da kalabalıkta, uzun süre konuşamamasıdır. Çoğu zaman anksiyete temelli kabul edilir ve erken fark edildiğinde desteklenmesi daha kolaydır.
Sessizlik Nasıl Fark Edilir?
Çocuk bazı kişilerle rahatça konuşurken öğretmeniyle, akrabalarıyla ya da akranlarıyla en az bir ay boyunca hiç konuşmayabilir. Okulun ilk ayını bu değerlendirmenin dışında tutmak gerekir, çünkü uyum dönemindeki sessizlik olağandır. Konuşamadığı anlarda yüzü donuklaşabilir, vücudu kasılabilir, göz temasından kaçınabilir. Bazı çocuklar baş sallayarak, işaret ederek ya da yazarak iletişim kurar. Tuvalet ihtiyacını bile söyleyememek en zorlayıcı sonuçlardandır.
Neden Ortaya Çıkar?
Tek bir neden yoktur. Çoğunlukla kaygıya yatkın bir mizaç, ailede kaygı öyküsü ve çocuğun yeni ortamlara karşı hassasiyeti bir araya gelir. İki dilli ortamda büyüme, konuşma ya da dil gelişimindeki ufak gecikmeler ve duyusal hassasiyetler riski artırabilir. Önemli olan, bunun ailenin hatası ya da kötü yetiştirme sonucu olmadığını bilmektir. Çocuk karşı koymak için değil, konuşmaya çalıştığında yoğun bir korku yaşadığı için susar.
Evde ve Okulda Neler Yapılabilir?
Çocuğa “Konuş artık” demek, ödül ya da ceza vaat etmek kaygıyı artırır. Bunun yerine cevap vermesi gerekmeyen sorular sormak, evet-hayır ya da seçenekli sorulardan başlamak daha rahatlatıcıdır. Konuşamadığında hayal kırıklığını belli etmemek, konuştuğunda da abartılı tepki vermemek gerekir. Öğretmenle iş birliği yapılmalı; çocuk sınıfta yavaş yavaş, güvendiği bir arkadaşıyla fısıltıdan başlayarak ses çıkarmaya alıştırılabilir. Küçük adımlar belirlemek ve her adımı sakin biçimde pekiştirmek ilerlemeyi sağlar.
Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?
Sessizlik birkaç aydan uzun sürüyor, okul başarısını ya da arkadaşlık kurmayı etkiliyorsa çocuk ruh sağlığı uzmanından destek almak yerinde olur. Değerlendirme sürecinde kaygı düzeyi, dil gelişimi ve işitme gibi alanlara bakılabilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlar ve kademeli maruz bırakma çalışmaları sık kullanılır; bazı durumlarda ek tedavi seçenekleri için hekim görüşü gerekebilir. Planı çocuğun ihtiyacına göre uzman belirler.
Seçici konuşma, doğru anlayış ve sabırla zamanla aşılabilen bir durumdur. Çocuğun sessizliğine baskı yerine güven duygusuyla yaklaşmak, sesini yeniden bulması için en sağlam zemindir.